Denizde ve Gökyüzünde Yeni Sınırlar: Türk Savunma İhracatının Sessiz Ekonomik Devrimi

Türkiye'nin savunma ve havacılık sanayi ihracatı 2025 yılını 10 milyar doların üzerinde kapattı; bir önceki yıla kıyasla yüzde 48'lik artış, sektörün uzun süredir beklenen niteliksel dönüşümünün nicel yansıması olarak kayıtlara geçti. Ancak bu rakamın arkasındaki yapısal dönüşüm, sayıdan çok daha ilgi çekici: taktik balistik füze ailesinin olgunlaşması ve silahlı insansız deniz araçlarının (SIDA) ilk ihracat teslimatlarının tamamlanması, Türkiye'yi savunma ticaretinin bambaşka bir segmentine taşıyor. Yatırımcı ve sanayi analistleri açısından asıl soru şu: bu iki kategorinin yarattığı ekonomik çarpan, geleneksel ihracat kalemlerinden neden yapısal olarak farklı?

Balistik Füzede Katsayı Farkı

Roketsan'ın geliştirdiği Tayfun platformu, 800 kilometreye ulaşan menzili ve Mach 5'in üzerindeki hızıyla 2026'da seri üretim aşamasına geçiyor. Şirket, bu çerçevede tamamladığı tesis yatırımlarını 1 milyar dolar olarak açıklarken, devam eden genişleme yatırımlarıyla toplam rakamın 3 milyar dolara ulaşacağını ifade etti. Al Jazeera, Roketsan'ın küresel füze ihracatçıları sıralamasında ilk 10'a girmeyi hedeflediğini aktardı. Bu hedefin ekonomik yorumu çarpıcıdır: füze sistemleri, montaj dışındaki bileşenlerinin büyük çoğunluğunu yerli tedarik zincirine taşıyan, yani döviz girdisini neredeyse safi katma değere dönüştüren bir kategoridir. Breaking Defense'in aktardığı verilere göre Aselsan 2025'te 4 milyar dolarlık geliri yüzde 15 artışla geride bıraktı; bu büyümenin önemli bir dilimini elektronik yük ve güdüm sistemleri oluşturuyor; balistik platformlar için vazgeçilmez iki kalem.

ULAQ ve Denizde Açılan Kapı

Ares Tersanesi ile Meteksan Savunma'nın ortaklaşa geliştirdiği ULAQ platformu, Ocak 2026'da Katar Sahil Güvenlik Komutanlığı'na teslim edildi; Naval News bu teslimatın, Türkiye'nin silahlı insansız deniz aracı kategorisindeki ilk gerçek ihracat kapanışı olduğunu teyit etti. Sözleşmeye dahil edilen Aselsan SARP-DUAL silah sistemi ve haberleşme bileşenleri, ihracatı tek bir platforma değil bir ekosisteme dönüştürüyor. Aselsan'ın Asya-Pasifik müşterileriyle insansız deniz araçları haberleşme sistemleri ve yükleri için imzaladığı 171 milyon dolarlık sözleşme paketi de bu ekosistemin coğrafi genişleme hızını ortaya koyuyor. Şirket yöneticilerinin Breaking Defense'e verdiği demeçlere göre ULAQ ailesi için dünya genelinden talep geldiği ve Körfez'de birden fazla ülkeyle müzakerelerin sürdüğü belirtiliyor.

Bir savunma ihracat sözleşmesi kapanışı, ortalama 5 ila 7 yıl süren yedek parça, bakım ve eğitim gelir akışı demektir. Balistik füze ve insansız deniz araçları bu bakımdan özellikle değerlidir: operasyonel bağımlılığı yüksek, ikame maliyeti caydırıcı sistemlerdir.

Coğrafyanın Genişlemesi, Rikin Değişmesi

İktisadi Kalkınma Vakfı'nın (İKV) 2025 ihracat verilerine ilişkin bilgi notuna göre Türk savunma ürünlerini satın alan ülke sayısı 180'in üzerine çıktı. Bu sayı tek başına bir anlam taşımaz; ancak balistik füze ve deniz platformları için alıcı kümesi farklılaştığında önemi netleşir. Bu kategorilerde alıcı olmak için teknik altyapı, liman veya hava sahası gereksinimi, jeopolitik konum ve bütçe ölçeği belirleyicidir. Dolayısıyla bu iki kategorinin yeni pazarlara açılması, kitlesel bir fiyat rekabetini değil, seçici ama uzun ömürlü stratejik ortaklıkları temsil eder. Defence Turkey'in 2025 sektör değerlendirmesine göre savunma sanayii ekosistemi 3.500'den fazla firmayı, 100.000'i aşkın doğrudan çalışanı ve 20 milyar doların üzerinde ciro hacmini kapsıyor. IDEF 2025 fuarında açıklanan 9 milyar dolarlık anlaşma portföyü ise Türkiye'nin artık sadece ürün değil, teknoloji transferi ve ortak üretim modelleri de sunduğunu kanıtlıyor.

Teknoloji Transferi: İkinci Gelir Katmanı

Roketsan'ın Suudi Arabistan Askeri Endüstrileri ile seyir füzesi ve tanksavar güdümlü füze ortak üretim anlaşması, Endonezya ile Cakir seyir füzesi teknoloji transferi sözleşmesi; bu iki örnek, yeni bir gelir modelini işaret ediyor. Lisans ve teknoloji transferi gelirleri, birim ihracat gelirinden daha yüksek katsayıyla ekonomiye yansır: sistemin fiziksel ihracatı olmadan döviz girişi sağlanır, teknik danışmanlık ve yazılım güncelleme sözleşmeleri eklenebilir, ortaklık ağı genişledikçe ortak ihracat imkanı da doğar. Ekonomistlerin savunma sektörü için hesapladığı doğrudan çarpan katsayısı genellikle 2,5 ile 4 arasında değişirken, teknoloji transferi modeli bu çarpanı en az bir kat daha yukarı taşıyabilir. Türk Savunma Sanayii Başkanlığı'nın 2026 hedefleri bu temeli onaylıyor: ihracatta ağırlığı katma değeri yüksek, sistem entegrasyonu gerektiren kategorilere kaydırmak.

Yatırımcı Perspektifinden Risk ve Fırsat Dengesi

Borsada savunma sanayii hisselerine yönelik ilgi, son iki yılda belirgin biçimde arttı; ancak fiyatlamada önemli ayrışmalar gözlemleniyor. Balistik füze ve insansız deniz araçları segmentlerinde kritik tedarikçi konumunda bulunan şirketler için birkaç riskin göz önünde tutulması gerekiyor. Birincisi, ihracat lisansı ve siyasi onay süreci: bu kategorilerdeki satışlar çok taraflı denetim mekanizmalarına tabidir ve müzakereden teslimat kapanışına giden süreç uzayabilir. İkincisi, ham madde ve tedarik zinciri baskısı: nikel, titanyum ve çeşitli nadir toprak elementleri bu sistemlerde kritik girdi; küresel fiyat oynaklığı marjları sıkıştırabilir. Üçüncüsü ise sipariş yoğunlaşma riski: Katar teslimatının önemi büyük, ancak tek ülke bağımlılığının olası gecikme veya iptal senaryolarında yarattığı kırılganlık hem üretici hem yatırımcı açısından izlenmelidir. Buna karşın Asya-Pasifik hattındaki 171 milyon dolarlık Aselsan sözleşmesi, alıcı çeşitlendirmesinin somut bir adımı olarak olumlu bir sinyal veriyor. 2026 yılının ilk çeyreğinde savunma ihracatı yüzde 12 artışla 1,9 milyar dolara ulaştı; bu tempo korunursa yıllık bazda 7,5 ila 8 milyar dolar bandı görünür. Balistik ve deniz kategorilerinin bu tablodaki payı henüz küçük; ama büyüme hızı ortalamanın üzerinde seyrediyor ve marj yapısı da öyle.

■ MİZAN HABER