Tarım Kredi'nin Depo Hamlesi: Kooperatif mi, Rakip mi?

Tarım Kredi Kooperatifi, onlarca yıl boyunca Türk çiftçisinin girdi tedarikçisi ve kredi kanalı olarak kaldı. Ancak son yıllarda tablonun değiştiği görülüyor. Kooperatif, lojistik depolardan gıda perakendeciliğine, ilaç üretimine ve lisanslı depoculuğa uzanan bir büyüme çizgisi izlerken, özellikle silo kapasitesi ve soğuk zincir altyapısındaki genişleme, özel sektör tahıl ticaret şirketlerinde ciddi bir soru işareti doğurdu: Tarım Kredi artık bir piyasa aktörü mi?

Yatırımların Ölçeği ve Hızı

Tarım Kredi bünyesindeki Tarım Kredi Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk A.S., kurumun bu alana kurumsal bir şirket çatısı altında girmesinin somut göstergesi. Kooperatif, 2025 yılı için depo altyapısına 2 ila 2,5 milyar liralık ek yatırım öngördüğünü açıkladı; bu rakam yalnızca market tedarik zinciri ihtiyacını değil, stratejik kapasite büyümesini de yansıtıyor. Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türkiye'nin toplam lisanslı depo kapasitesi 2021-2025 arasında yaklaşık yüzde 71 artarak 14,2 milyon tonun üzerine çıktı. Bu pastadan Tarım Kredi'nin aldığı pay her dönem büyüyor.

Kamu Arka Planının Sağladığı Asimetrik Avantaj

Piyasa analistlerinin dikkat çektiği asıl mesele, rekabet koşullarının simetrik olup olmadığı. Tarım Kredi, devlet destekli kredi imkanlarından ve Hazine faiz sübvansiyonlu finansman olanaklarından yararlanıyor; bu çerçevede Ziraat Bankası ile ortak yürütülen destekli kredi paketleri kuruma düşük maliyetli fon erişimi sağlıyor. Özel sektör tahıl tüccarları ise piyasa faizlerinde borçlanırken aynı altyapı için kur ve enflasyon riskini de tek başına taşımak zorunda kalıyor. Devlet kurumlarının piyasa içindeki bu yapısal avantajı, tahıl depolama ve ticaret sektöründe rekabet eşitsizliğine zemin hazırlıyor.

Kooperatif devlet destekli krediyle büyürken, özel sektör tahıl tüccarı piyasa faizinde borçlanıyor. Bu asimetri rekabet hukukunun sınırlarını zorluyor.

TMO ile Örtüşen Roller, Bulanıklaşan Sınırlar

Tarım Kredi'nin silo büyümesi, bir başka kamu aktörüyle de çakışma riski taşıyor: Toprak Mahsulleri Ofisi. TMO'nun yaklaşık 4 milyon tonluk depolama kapasitesi, stratejik rezerv ve fiyat dengeleyici işlev görüyor. Tarım Kredi'nin lisanslı depoculuk şirketi aracılığıyla büyüyen kapasitesi ise ticari amaçlarla da kullanılabiliyor. Sektör temsilcileri, iki kamu kuruluşunun benzer alanlarda büyümesinin koordinasyon eksikliğine ve piyasada sinyal karmaşasına yol açtığını vurguluyor. Özellikle hasat dönemlerinde oluşan fiyat baskısında kimin alıcı, kimin depolayıcı, kimin fiyat düzenleyici olduğu netleşmiyor.

Özel Sektörde Yatırım Duraksaması

Türkiye Ürün İhtisas Borsası verilerine göre lisanslı depo yapımında özel yatırımcı sayısı artarken, büyük hacimli projelerde dikkat çekici bir yavaşlama gözlemleniyor. Sektör paydaşlarının aktardığına göre bu durumun temel nedenlerinden biri, kamu destekli aktörlerin kapasiteyi hızla artırmasından doğan belirsizlik. Bir tahıl ticaret şirketinin yöneticisi kendi maliyet yapısıyla rekabetin anlamsız hale geldiğini ve yeni silo projesini belirsiz süreliğine ertelediğini belirtiyor. Bu tip tereddütlerin sektör genelinde yatırım iştahını törpülediği değerlendiriliyor.

Soğuk Zincirde Farklı Bir Tehdit Boyutu

Tahılın ötesinde, Tarım Kredi'nin soğuk zincir altyapısındaki büyüme meyve, sebze ve et lojistiği sektörlerinde de benzer gerilimleri tırmandırıyor. Et ve Süt Kurumu ile yapılan ortak dağıtım anlaşmaları çerçevesinde KOOP Market raflarına giren donmuş ürünlerin soğuk depo altyapısı, kooperatifin bu zincirde ne denli köklü konumlandığını gösteriyor. Anadolu'nun pek çok ilinde özel soğuk depo işletmecileri, yeni lojistik merkezi projelerinin getireceği rekabet için şimdiden savunmaya geçmiş durumda.

Regülasyon Boşluğu ve Piyasanın Beklentisi

Rekabet Kurumu'nun kamu iktisadi teşebbüslerini ve kooperatifleri denetleme yetkisi sınırlı olmakla birlikte, mevcut tablo düzenleme ihtiyacını gündeme getiriyor. Piyasa katılımcıları, Tarım Kredi'nin kamu destekli finansmanla ticari depolama kapasitesi büyütürken devlet kurumu statüsünü korumaya devam etmesinin rekabet hukukunun ruhuna aykırı olduğunu savunuyor. Yatırımcı perspektifinden değerlendirildiğinde, tarımsal lojistik ve tahıl ticaretine yönelmek isteyen özel sermayenin önündeki en önemli risk faktörlerinden birinin bu yapısal muğlaklık olduğu anlaşılıyor. Orta vadede, Tarım Kredi'nin misyonunun ve ticari faaliyetlerinin yasal çerçevesinin netleştirilmesi, hem kamu kaynağının verimli kullanımı hem de sektördeki yatırım güveninin korunması açısından kaçınılmaz görünüyor.

■ MİZAN HABER