BYD'nin Türkiye Milyar Doları Askıda: Macaristan Önce, Manisa Beklemede

Temmuz 2024'te Türkiye Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile imzalanan protokolle duyurulan BYD Manisa fabrikası, Haziran 2026 itibarında somut bir yapım adımı atılmadan askıya alınmış durumda. Elektrikli araç devinin bir milyar doları asan yatirimi, baslangiçta 2026 sonu itibarında yıllık 150.000 araç kapasitesiyle üretime geçmesi ve 5.000 istihdam oluşturması beklenen bir proje olarak açiklanmisti. Ancak Reuters ve Bloomberg tarafından da izlenen süreçte fabrika sahasi hâlâ boştur; üstelik Türk hükümeti kullanılmış teşvik paketinin iadesini talep edebileceğini signaled etti.

Iki Yılın Bilançosu: Civi Bile Çakilmadi

BYD Genel Başkan Yardımcısı Stella Li, Haziran 2026 başında yapılan açiklamalarda şirketin bir numara önceliginin Macaristan olduğunu vurguladı. Macaristan'in Szeged kentindeki tesisin 2026'nin dördüncü çeyreginde deneme üretimine geçmesi planlanırken Türkiye projesinde herhangi bir takvim verilmedi. electrive.com ve Middle East Eye'in aktardığı bilgilere göre BYD, Türkiye hariçinde Avrupa'da alternatif bir üretim lokasyonu da aramasına rağmen inşa sürecini sürdürecegi ikinci bir ülkeyi henüz açiklamamistir.

Teşvikler Askıya Alındı, Geri Ödeme Riski Gündemde

Turkish Minute ve Yahoo Finance'in haberine göre Türkiye, BYD'ye sağlanan vergi muafiyetlerini 2026 başında fiilen dondurdu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndan yapılan açiklamada yatırım anlaşmasının ve yükümlülüklerin yürürlükte kaldığı, ancak yatırımın tamamlanmaması durumunda şirketin yasal düzenlemeler çerçevesinde aldığını teşvik paketini iade etmek zorunda kalacağı vurgulandı. Söz konusu teşvikler; kurumlar vergisi indirimi, arazi tahsisi ve gümrük muafiyetlerini kapsayan çok katmanlı bir yapı üzerine insaa edilmişti. Geri ödeme senaryosunun gündeme gelmesi, projenin artık teknik bir gecikmeden ibaret olmadığını, hukuki ve mali bir riske dönüstügünü göstermektedir.

BYD'nin Manisa'ya verdiği söz tek başına değil: Aynı dönemde Türkiye'ye yatırım taahhüdünde bulunan diğer Çinli otomotiv şirketleri de benzer bir performans sorunuyla karsi karşıya.

Neden Macaristan Önce?

Analistler, BYD'nin öncelik sıralaması yapmasında birkaç belirleyici unsurun rol oynadığıni öne sürmektedir. Birincisi, Avrupa Birligi piyasasına doğrudan erişim: Macaristan'daki tesisten üretilecek araçlar AB gümrük tarifelerinden muaf tutulacak. Ikincisi, AB'nin Çin menşei elektrikli araçlara uyguladığı ek gümrük vergisi: 2025 sonunda yüzde 17 ila 35 arasında belirlenen bu oran, BYD'yi AB içi üretimi hızlandırmaya itmektedir. Üçüncüsü ise Türkiye'nin siyasi ve ekonomik çerçevesi: Hazine faizi yüksek seyrederken Türk lirasından kaynaklanan kur riski ile bürokratik gecikmelerin operasyonel maliyeti artırdığı değerlendiriliyor. Tüm bu etkenler bir arada değerlendirildiğinde Macaristan'in, kısa vadeli sermaye getirisi açisindan belirgin biçimde öne çiktigi görülmektedir.

Türk Otomotiv Sanayisi Açisindan Ne Anlam Taşıyor?

BYD projesinin askıya alınması, Türkiye'nin elektrikli araç tedarik zinciri stratejisi açisindan ciddi bir sınav niteliğindedir. Manisa ve çevresi için ön görülen 12.000 dolaylı istihdam ile yan sanayi ekosistemi gelişimi şimdilik ertelennis bir senaryo olarak tabloda kalmaktadır. Öte yandan TOGG'un yerli üretim kapasitesi artışta olsa da batarya hücresi, güç elektroniği ve motor sistemlerinde yabancı yatırımcılara olan ihtiyaç devam etmektedir. Sektör temsilcileri, BYD'nin önümüzdeki 12 ila 18 ay içinde net bir takvim paylaşmaması halinde projenin fiilen sonlanmis sayılacagini değerlendiriyor.

Orta Vadeli Senaryo: Türkiye Devre Dışı Kalır mi?

Caixin Global'in daha önce aktardığı bilgilere göre BYD, Avrupa'da tek bir üretim merkezi ile yetinmek yerine orta vadede ikinci bir tesis kurmak istemektedir. Bu bağlamda Türkiye'nin tamamen elendigini söylemek erken olabilir: Gümrük Birligi çerçevesi, nispi iş gücü maliyeti avantajı ve genç nüfusun yüksek araç talebi, Manisa projesini uzun vadede hâlâ cazip kılmaktadir. Ancak mevcut tabloda BYD için Türkiye, en hızlı getiriyi saglayan yatırım değil; opsiyonelliğini koruyan ama aktive edilmemiş bir pozisyon gibi görünmektedir. Yatırımcılar açisindan belirleyici soru su: BYD, Macaristan tesisini stabilize ettikten sonra Türkiye planını yeniden masaya koyacak midir, yoksa Güneydogu Avrupa'da bambaşki bir lokasyonu mu tercih edecektir?

■ MİZAN HABER