Büyük teknoloji şirketleri bu yıl yapay zeka altyapısına 700 milyar doların üzerinde kaynak akıtıyor. Ancak veri merkezlerini ayakta tutacak nitelikli teknisyen, yüksek gerilim mühendisi ve HVAC uzmanı bir türlü yetişemiyor.
Yapay zeka altyapısına akan sermaye, son on yılın en büyük tek yönlü yatırım dalgasını oluşturuyor. Google, Amazon, Microsoft ve Meta'nın bu yıl açıkladığı sermaye harcaması taahhütleri toplamda 725 milyar doları aştı; bu rakam geçen yılın yaklaşık yüzde yetmiş yedi üzerinde. Oysa bu kaynağı somut çeliğe, betona ve soğutma ünitesine dönüştürecek iş gücü, hızla genişleyen bir darboğaza dönüşüyor. Goldman Sachs analistleri, AI altyapı yarışındaki asıl kısıtın artık çip tedarikinden işgücüne kaydığını raporlarında açıkça belirtiyor.
Sektör araştırma platformu Introl'un derlediği verilere göre yalnızca 2026 yılı için veri merkezi sektöründe yaklaşık 340.000 pozisyonun doldurulamaması bekleniyor. Yapım ve işletme dahil toplam talep ise 650.000'i geçiyor. Sorunun yapısal bir boyutu var: Her yıl mesleki eğitim programlarına yeni giren çırak sayısı 150.000 civarında seyrediyor; açık pozisyonların ancak dörtte birini karşılıyor. Veri merkezi operatörlerinin yüzde altmış beşi, nitelikli teknik eleman bulmakta ve elde tutmakta ciddi güçlük çektiklerini ifade ediyor.
Talebin en yoğun olduğu rol kategorileri dikkat çekici: kalfası olan elektrik teknisyenleri, elektrik mühendisleri, HVAC uzmanları, mekanik tesisatçılar, hiper ölçek veri merkezi deneyimli proje yöneticileri ve yüksek gerilim devreye alma mühendisleri. CNBC'nin Mart ayındaki haberine göre bu mesleklerde ücretler hızla yükseldi; proje yöneticileri yıllık 120.000-180.000 dolar, yapay zeka altyapı uzmanları ise 140.000-200.000 dolar bandına oturdu. 2022-2026 arasında robotik teknisyen talebinin yüzde 107, soğutma sistemi mühendisi talebinin yüzde 67 arttığı hesaplanıyor.
Veri merkezine giren her yüz başvurucudan yalnızca on beşi modern tesis rollerinin asgari niteliklerini karşılıyor.
Sorunun özü, yatırım döngüsü ile insan yetiştirme döngüsü arasındaki hız farkında yatıyor. Bir veri merkezi inşaatı 18-36 ayda tamamlanabiliyor; deneyimli bir elektrik teknisyeni yetiştirmek ise dört ila beş yıllık çıraklık sürecini gerektiriyor. Büyük teknoloji şirketleri 2024-2025'te taahhüt ettikleri kapasiteyi devreye almaya başladıkça bu makas daha da açılıyor. Fortune dergisinin aktardığı Randstad verilerine göre vasıflı meslek kollarında altı haneli yıllık maaşlar artık istisna değil, norm haline geliyor; ancak cazip ücretler tek başına insan kıtlığını çözmeye yetmiyor.
Sektörün bu açığa yanıtı yeni ortaklık modellerinden geçiyor. Meta, mülk ve tesis yönetimi şirketi CBRE ile ortaklaşa bir eğitim girişimi başlattı; amaç veri merkezi yapım ve işletim süreçlerine hazır eleman havuzunu genişletmek. Microsoft ve Google ise teknik okul programlarını sponsore etmeye başladı. Bununla birlikte yatırımcıların dikkat etmesi gereken bir yapısal risk var: İşgücü kıtlığı, devreye alma takvimlerini geciktiriyor; bu da kiralık kapasite talebini karşılayan kolokasiyon operatörlerinin ve altyapı yatırım ortaklıklarının (REIT) gelirlerini olumsuz etkileme potansiyeli taşıyor. Öte yandan eğitim teknolojileri ve mesleki sertifikasyon platformları için yapısal bir büyüme fırsatı doğuyor.
Türkiye, son yıllarda veri merkezi altyapısına yönelik yabancı doğrudan yatırım çekme çabası içinde. Hükümetin 2026 başında açıkladığı vergi teşvik paketi, yazılım ve dijital hizmet ihracatçılarına kurumlar vergisinde sıfıra yakın indirim öngörüyor. Ancak küresel tablo, bu fırsatın yalnızca teşvikle değil, nitelikli teknik iş gücünün hızla üretilmesiyle hayata geçebileceğini gösteriyor. Meslek liselerindeki elektrik-elektronik ve iklimlendirme bölümlerinin kapasitesi, potansiyel bir rekabet avantajına dönüşebilir; ancak müfredatın hiper ölçek veri merkezi gereklilikleriyle uyumlanması gerekiyor. Yoksa sermaye gelir, insan kalmaz; veri merkezleri yine başka ülkelerden eleman ithal eder.
Yapay zeka yarışının bundan sonraki aşaması, yonga tasarımı veya güç altyapısı kadar, belki ondan da fazla, insan sermayesi üzerinde şekillenecek. Hiper ölçek yatırımcıları için gecikme riski gerçek ve ölçülebilir; teknisyen ve mühendis yetiştiren mesleki eğitim kurumları için ise on yıldır görülmemiş ölçekte bir talep patlaması kapıda. Bugünün darboğazını kim çözerse, yarının yapay zeka altyapısının sahibi o olacak.
■ MİZAN HABER
AB'nin şeffaflık kuralları, yapay zeka ile üretilen veya değiştirilen içeriğe otomatik tespit edilebilir işaret koyulmasını zorunlu kılıyor. Yükümlülük, medya iş akışlarını doğrudan etkiliyor.
AB Yapay Zeka Yasası, 2 Aralık 2026'dan itibaren rıza dışı cinsel içerikli materyal ve çocukların cinsel istismarı materyali üreten sistemleri doğrudan yasaklıyor.
Şanghay fabrikasından Temmuz'da 93.579 araç çıktı; yıllık artış yüzde 37,85. Aynı ay Leapmotor 101.267 adetle ikinci kez Tesla'nın Çin rakamını geçti.