SpaceX'in Teksas'ın kırsal kesiminde başlattığı Terafab projesi, başlangıç maliyetiyle bile sektör tarihinin en büyük fabrikasyon yatırımlarından biri olmaya aday. Bu hamle, küresel yarı iletken tedarik zincirinde ABD'nin ağırlığını kalıcı biçimde artırabilir.
Teksas, yıllar içinde petrol ve tarım ekonomisiyle tanınan kimliğini yavaş yavaş yarı iletken teknolojisi üssüne dönüştürüyor. Bu dönüşümün son ve en çarpıcı halkasını SpaceX'in Terafab projesi oluşturuyor: Şirket, Teksas'ın Grimes County bölgesinde, Austin'in yaklaşık 150 kilometre kuzeydoğusunda bir yarı iletken fab tesisi kurmak için 55 milyar dolarlık başlangıç yatırımı tescil ettirdi. Projenin tüm genişleme fazları tamamlandığında toplam maliyetin 119 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Projenin hayata geçirileceği Gibbons Creek Rezervuar alanı, Bryan-College Station'ın yaklaşık 30 kilometre doğusunda uzanıyor ve 1982'den 2018'e kadar Teksas Belediye Enerji Ajansı'na ait kömürlü bir enerji santralinin bulunduğu sanayi bölgesini kapsıyor. Kullanılmayan sanayi arazisinin 'yeniden işlevlendirilmesi' stratejisi açısından Terafab, küresel ölçekte dikkat çeken bir örnek. Bloomberg'in haberine göre SpaceX, projeyi 'çok fazlı, yeni nesil, dikey entegre yarı iletken üretim ve ileri hesaplama fabrikasyonu tesisi' olarak tanımlıyor.
Grimes County yönetimi, haziran ayı başında 4'e karşı 1 oyla tesise yüzde 100 emlak vergisi muafiyeti tanıdı. SpaceX, vergi yerine ilk yıl 20 milyon dolar, ardından 35 yıl boyunca her yıl 20 milyon dolar olmak üzere düzenli ödemeler yapacak. Yerel sakinlerin bir bölümü ise projenin bölgenin su ve enerji kaynaklarını zorlayacağını ve doğal yaşamı olumsuz etkileyeceğini öne sürerek itiraz etti. Bu gerilim, büyük ölçekli sanayi yatırımlarının çevresel ve toplumsal boyutlarını yeniden gündeme taşıdı.
Terafab'ın 55 milyar dolarlık başlangıç maliyeti, Samsung'un Taylor tesisi için açıkladığı toplam yatırımın ilk fazını bile geride bırakıyor; bu rakam Teksas'ın yeni bir endüstriyel kimliğe kavuştuğunun somut kanıtı.
Terafab bu sahayı tek başına şekillendirmiyor. Texas Instruments, ağırlıklı olarak Sherman'da konuşlandırılmak üzere yedi farklı tesisi kapsayan 60 milyar dolarlık bir üretim genişlemesi planı açıkladı. Samsung ise Taylor'daki fab'ının 2026'nın ikinci çeyreğinde üretime başlamasını hedefliyor; şirketin küresel yarı iletken yatırımlarının toplamı bu yıl 73 milyar doları aşıyor. Teksas Yarı İletken İnovasyon Fonu (TSIF) ise devlet destekli hibe mekanizmasıyla ekosistemi besliyor: Fon bugüne kadar 17 farklı projeye destek sağladı ve 6 milyar doları aşan özel sermaye yatırımını tetikledi.
CNBC'nin aktardığı analize göre Terafab, yalnızca bir üretim tesisi değil; savunma, uzay ve yapay zeka uygulamaları için kritik çip ihtiyacını yerli kaynaklardan karşılamayı hedefleyen bütünleşik bir strateji. Bu yapı, ABD'nin Çin'e karşı uyguladığı ihracat kısıtlamaları ve Asya tedarik risklerine karşı bir sigorta işlevi görüyor. Yatırımcılar açısından değerlendirildiğinde, Teksas merkezli bu yatırım dalgası enerji altyapısı, inşaat, özel gayrimenkul ve ileri mühendislik hizmetleri gibi pek çok alt sektörde uzun vadeli talep yaratma potansiyeli taşıyor.
TSMC'nin Arizona'daki 165 milyar dolarlık devasa genişlemesiyle birlikte değerlendirildiğinde Teksas'taki yatırım dalgası, yarı iletken üretiminin Asya merkezli yapısının kökten dönüşmekte olduğuna işaret ediyor. Tom's Hardware'in analizine göre bu hareketlilik, on yıllar içinde Tayvan ve Güney Kore'de birikmesine izin verilen üretim kapasitesinin sistematik biçimde ABD topraklarına çekilmesini ifade ediyor. Teksas ise bu tabloda yalnızca bir ev sahibi değil; entegre bir sanayi politikasının aktif uygulama sahnesi konumuna yükseliyor.
Ölçeği ne olursa olsun, fabrikasyon yatırımlarının hayata geçirilmesi uzun soluklu ve riskli bir süreç. Samsung'un Taylor tesisinin defalarca ertelenmesi, sermaye yoğun altyapı projelerinin teknik, tedarik zinciri ve yerel yönetim gibi çoklu baskılara açık olduğunu bir kez daha kanıtladı. SpaceX'in Terafab için çizdiği zaman çizelgesi henüz netlik kazanmadı. Bununla birlikte, Teksas'ın yarı iletken üretimindeki stratejik ağırlığı artık geri dönüşü olmayan bir yolda ilerliyor; bu dönüşümü yakından takip etmek, küresel teknoloji ve sanayi yatırımlarını izleyen her aktör için zorunluluk haline geliyor.
■ MİZAN HABER
AB'nin şeffaflık kuralları, yapay zeka ile üretilen veya değiştirilen içeriğe otomatik tespit edilebilir işaret koyulmasını zorunlu kılıyor. Yükümlülük, medya iş akışlarını doğrudan etkiliyor.
AB Yapay Zeka Yasası, 2 Aralık 2026'dan itibaren rıza dışı cinsel içerikli materyal ve çocukların cinsel istismarı materyali üreten sistemleri doğrudan yasaklıyor.
Şanghay fabrikasından Temmuz'da 93.579 araç çıktı; yıllık artış yüzde 37,85. Aynı ay Leapmotor 101.267 adetle ikinci kez Tesla'nın Çin rakamını geçti.