TÜFE düşüyor, ÜFE peşinden gelmiyor: Mayıs verisi iki fiyat dünyasının ayrışmasını kalıcı kıldı

Türkiye İstatistik Kurumu'nun 5 Haziran'da açıkladığı verilere göre Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) Mayıs 2026'da yıllık bazda yüzde 32,61 artışla Nisan'daki yüzde 32,37 düzeyinin hemen üzerinde kaldı. Aylık değişim ise yüzde 1,71 ile son üç ayın en sınırlı hareketi oldu. Aynı dönemde Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yıllık yüzde 28,93 ile tüketiciden yaklaşık 3,7 puan daha düşük seyretmeye devam etti. Tek başına ele alındığında olumlu görünen bu tablo, derinlemesine okunduğunda farklı sinyal veriyor: İki endeks arasındaki ayrışma, ekonomideki aktarım mekanizmasının beklenmedik bir biçimde çalıştığına işaret ediyor.

Makasın anatomisi: Ters yönde seyreden iki fiyat dünyası

Olağan konjonktürel döngülerde üretici fiyatları tüketici fiyatlarını yaklaşık iki ila üç aylık gecikmeyle öncüler. Maliyet tarafında hafifleyen ÜFE, belirli bir süre sonra TÜFE'ye de yansır ve genel fiyat düzeyi aşağıya çekilir. Türkiye'de Mayıs verisi bu klasik ilişkinin tersine işlediğini gösteriyor. TÜFE, ÜFE'nin yaklaşık 3,7 puan üzerinde seyrederken üreticiler maliyetlerini henüz satış fiyatlarına tam olarak yansıtamamış ya da talebin kısıtlı kaldığı baskı altında marj erozyonuyla karşı karşıya kalmış görünüyor. Gübre, hammadde ve enerji alımlarını büyük ölçüde dövizle karşılayan imalat kesimi, kur geçişkenliğini içselleştirme konusunda zorlanmaktadır. Mayıs ayında madencilik ve taşocakçılığı yüzde 42,74 ile en sert yıllık artışı kaydeden alt sektör konumundayken imalat sanayi yüzde 30,72'de kaldı.

Gıda ve enerji: Enflasyonun kronik itici güçleri

TÜFE'ye yıllık katkı incelendiğinde gıda ve alkolsüz içecekler 8,60 puanla açık ara önde geliyor. Konut, su, elektrik ve gaz kalemi 6,07 puan, ulaştırma ise 5,63 puanlık net etkiyle onu izliyor. Ulaştırma grubundaki yüzde 34,35'lik yıllık artış, Nisan'ın yüzde 28,86 düzeyinden sıçramasıyla dikkat çekiyor. Orta Doğu'daki geopolitik gerginliğin Brent vadeli işlemlerini baskı altında tuttuğu bir ortamda enerji faturası ağır olmayı sürdürüyor. Türkiye'nin kronik cari açık veren net enerji ithalatçısı yapısı, küresel ham petrol fiyatlarındaki her yüzde onluk artışın iç fiyatlara doğrudan yansımasına zemin hazırlıyor. Bu yapısal kırılganlık, Merkez Bankası'nın dezenflasyon yolculuğunda kontrol edemeyeceği bir değişken olarak varlığını koruyor.

Üretici fiyatları tüketiciden 3,7 puan geride seyrediyor. Bu makas daralmazsa imalat sektörünün marj baskısı sertleşecek, daraldığında ise tüketiciye yansıyacak gecikmiş bir maliyet dalgası ortaya çıkacak.

TCMB'nin denklemi: Faiz sabit, söylem sıkı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası politika faizini yüzde 37'de, gecelik borç verme faizini yüzde 40'ta sabit tutmaya devam ediyor. Para Politikası Kurulu, yurt içi talebin zayıf seyrettiğini, birinci çeyrek büyümesinin ivme kaybettiğini ve ücret baskısının kısmen hafiflediğini teyit etti. Banka ayrıca Mayıs'ta temel enflasyon eğiliminin Nisan'daki enerji kaynaklı tırmanmanın ardından hafif gerilediğini ifade etti. Piyasa beklentileri, dezenflasyonun sürmesi durumunda faiz indiriminin yılın üçüncü çeyreğinde masaya gelebileceği yönünde şekilleniyor. Ancak ÜFE-TÜFE makasının kapanmadığı, enerji fiyatlarının oynaklığını koruduğu bir ortamda erken indirim sinyali vermek güçleşiyor. Bloomberg ve ING analistleri, gerçekleşen verinin Merkez Bankası'nın 2026 yıl sonu tahminleriyle kısmen uyumsuz olduğuna dikkat çekiyor.

Yatırımcı için kritik ayrışma: Hangi sektörler avantajlı?

ÜFE'nin TÜFE'nin gerisinde kalması tek tip bir maliyet ortamı yaratmıyor. Perakende ve hizmet sektörleri, girdi maliyetleri görece düşük seyrederken fiyatlarını tüketici enflasyonuna yakın tutabildiklerinde marj genişlemesinden yararlanabiliyor. Buna karşılık imalat sanayinin hammadde-çıktı fiyat makasına mahkum olduğu görülüyor: Özellikle ihracat odaklı üreticiler, küresel rakiplere kıyasla Türk lirasındaki değer kaybı sayesinde kısmen korunuyor. Yurt içine odaklanan orta ölçekli işletmeler ise hem talebin sınırlı kalması hem de girdilerdeki enflasyonla eş zamanlı mücadele etmek durumunda. Piyasa açısından asıl kritik soru şu: ÜFE, önümüzdeki aylarda TÜFE'yi yakalamaya başlarsa bu gecikmeli maliyet dalgası hangi sektörleri vurur? İnşaat malzemeleri, gıda işleme ve kimya alt sektörleri bu riskin en yoğun hissedildiği alanlar arasında öne çıkıyor.

Yılın geri kalanında beklentiler: Makas kapanacak mı?

Dezenflasyon sürecinin sürdürülebilirliği açısından ÜFE-TÜFE makasının seyri belirleyici olacak. Senaryo bir: Enerji fiyatları dengelenir, talep baskısı zayıf kalır ve ÜFE de TÜFE ile birlikte aşağı döner. Bu durumda hem üretici hem de tüketici tarafında enflasyonun yumuşaması mümkün hale gelir. Senaryo iki: Petrol ve hammadde fiyatları yeniden tırmanır, kur oynaklığı artar ve şu an maliyet baskısını içselleştiremeyen üreticiler onu toplu biçimde fiyatlarına yansıtmak zorunda kalır. Bu tabloda TÜFE'nin yeni bir atakla yüzde 35 bandını test etmesi ihtimal dışı değil. Dünya Gazetesi ve Ekonomim gibi yerel yayınlar, ikinci senaryonun olasılığını yüzde 30 ile yüzde 40 arasında konumlandıran ekonomist değerlendirmelerine yer veriyor. Merkez Bankası'nın veri bağımlı tutumu, her iki senaryo için de elini güçlü tutan bir yaklaşım olmaya devam ediyor.

■ MİZAN HABER